Iznad Malog Zvornika na brdu Orlovine, nalazi se jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta ovog kraja. Ostaci utvrđenog kompleksa i monumentalne crkve iz 6. veka svedoče o vremenu rane Vizantije, ali i o životu na ovom prostoru u različitim istorijskim periodima.
Lokalitet se prostire na oko 40 hektara, a zbog svojih dimenzija i značaja stručnjaci ga ubrajaju među važnija arheološka nalazišta u Srbiji.
Posebnu vrednost Orlovinama daje činjenica da se lokalitet nalazi visoko iznad Malog Zvornika, sa pogledom na Zvorničko jezero, što ga čini značajnim ne samo za arheologiju već i za razvoj turističke ponude ovog kraja.
Istraživanja traju više od decenije
Arheološka istraživanja na Orlovinama započeta su 2013. godine. Istraživanja je pokrenuo dr Dejan Radičević sa Filozofskog fakulteta, u saradnji sa Zavodom za zaštitu spomenika kulture Valjevo, a danas njima rukovodi Radivoje Arsić iz valjevskog Zavoda.
Za otkriće lokaliteta zaslužan je pokojni istoričar Dejan Pavić.
Tokom dosadašnjih istraživanja pronađeni su ostaci ranovizantijskih bedema, kule, brojni predmeti svakodnevne upotrebe, grnčarija, staklo, kao i rezervoar za vodu.
Pretpostavlja se da izgradnja utvrđenja pripada velikom periodu obnove i izgradnje koji se vezuje za vladavinu vizantijskog cara Justinijana I, od 527. do 565. godine.
Monumentalna crkva otvara nova pitanja
U fokusu novijih istraživanja nalazi se monumentalna ranovizantijska crkva iz 6. veka, čija dužina prelazi 30 metara.
Posebno su značajni oltarski prostor, sveštenička sedišta i monumentalni episkopski presto, koji je izuzetno kvalitetno obrađen. Ovi nalazi ukazuju na značaj objekta i zajednice koja je na ovom prostoru živela.
Nedavno je započet i proces konzervacije bočnih zidova i oltara, dok arheolozi nastavljaju istraživanja u potrazi za novim odgovorima o životu na Orlovinama.
Naselje veće od današnjeg Malog Zvornika?
Jedna od najzanimljivijih pretpostavki istraživača jeste da monumentalna bazilika nije bila usamljena građevina.
Arheolozi smatraju da je na Orlovinama, između kraja 5. i kraja 6. veka, postojalo veliko naselje koje je po obimu moglo biti veće od današnjeg Malog Zvornika.
Poseban izazov predstavlja činjenica da o ovom lokalitetu za sada nema pisanih istorijskih tragova. Upravo zato arheološki nalazi imaju ključnu ulogu u rekonstrukciji života i događaja koji su se na ovom prostoru odvijali pre više od 1.500 godina.
Tragovi života i u 9. i 10. veku
Istraživanja su pokazala da život na Orlovinama nije prestao sa ranovizantijskim periodom.
Pronađena grnčarija ukazuje da je utvrđenje bilo aktivno i tokom 9. i 10. veka. Pretpostavlja se da nalazi pripadaju periodu prednemanjićke Srbije, odnosno vremenu vladavine srpskog kneza Časlava.
Budući da je ovaj period srpske istorije i dalje nedovoljno istražen u arheološkom smislu, nova istraživanja Orlovina mogla bi da pruže važne podatke o životu, naseljavanju i organizaciji ovog prostora u ranom srednjem veku.
Staza i vidikovac približili Orlovine posetiocima
Kako bi lokalitet bio dostupniji turistima i ljubiteljima istorije, nedavno je izgrađena oko 300 metara duga pešačka staza koja vodi do nalazišta.
Postavljen je i vidikovac sa kojeg se pruža pogled na Mali Zvornik i Zvorničko jezero.
Upravo spoj arheološkog nasleđa, prirode i atraktivnog položaja daje Orlovinama veliki potencijal za razvoj kulturnog i izletničkog turizma.
Važna lokacija za razvoj turizma Malog Zvornika
Orlovine imaju potencijal da postanu jedna od prepoznatljivih turističkih tačaka Malog Zvornika. Blizina centra grada, arheološka vrednost lokaliteta, pogled na Zvorničko jezero i uređena pristupna staza omogućavaju da se ovo mesto poveže sa drugim turističkim sadržajima opštine.
Za Mali Zvornik, koji poslednjih godina sve više razvija turističku ponudu, Orlovine mogu predstavljati važnu kariku u povezivanju kulturno-istorijskog nasleđa sa prirodnim potencijalima ovog kraja.
Uz nastavak arheoloških istraživanja, konzervaciju pronađenih ostataka i dodatno uređenje lokaliteta, Orlovine bi mogle da postanu mesto koje će posećivati ne samo arheolozi i istraživači, već i turisti, učenici, ljubitelji istorije i svi koji žele da upoznaju bogatu prošlost Malog Zvornika.
Mesto koje tek treba da ispriča svoju priču
Posebnost Orlovina upravo je u tome što mnoga pitanja još nemaju konačne odgovore. Ko je živeo na ovom prostoru, kakvu je ulogu utvrđenje imalo, zbog čega je izgrađena monumentalna crkva i kako je izgledao život zajednice koja je ovde postojala – samo su neka od pitanja na koja arheolozi pokušavaju da odgovore.
Svako novo istraživanje donosi nove tragove, a Orlovine tako postepeno otkrivaju priču o jednom davno izgubljenom gradu iznad Drine.
Za sada je izvesno da ovaj lokalitet predstavlja dragoceno istorijsko nasleđe Malog Zvornika i potencijal koji tek treba u potpunosti iskoristiti.
Projekat „Razvoj turizma u Malom Zvorniku kroz strategijsko ulaganje u prirodne resurse, kulturno-istorijsko nasleđe i rekreativne aktivnosti.“ sufinasira opština Mali Zvornik. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu, nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.