Duboko u stenovitom brdu iznad obale Drine, nedaleko od pešačkog mosta, nalazi se jedan od najtajanstvenijih vojnih objekata u Srbiji – Podzemni grad u Malom Zvorniku. Građen u najvećoj tajnosti kao ratno komandno mesto kralja Aleksandra I Karađorđevića i sklonište za vojni i državni vrh Kraljevine Jugoslavije, ovaj podzemni kompleks i danas intrigira istoričare, istraživače i brojne posetioce.
Tajni projekat „Kamena devojka“
Izgradnja skloništa započela je 1931. godine i trajala je do atentata na kralja Aleksandra I Karađorđevića u Marseju 1934. godine. Do tada je završeno oko dve trećine planiranog kompleksa, nakon čega su radovi obustavljeni.
Prema rečima Srđana Jovanovića iz Turističke organizacije Mali Zvornik, planovi podzemnog grada nosili su šifrovani naziv „Kamena devojka“, a pristup njima imalo je svega pet osoba u tadašnjoj Kraljevini Jugoslaviji.
– Podzemni lavirint kopali su i betonirali robijaši koji su noću dovođeni i odvođeni kako ne bi znali ni gde se nalaze, ni šta grade. Tačna namena i plan korišćenja ovog tajnog projekta ni danas nisu u potpunosti poznati, jer dokumentacija o njemu još nije pronađena – kaže Jovanović.
Grad ispod zemlje
Do prekida gradnje izgrađeno je čak 75 prostorija povezanih sa nekoliko kilometara hodnika, kao i sistem za vodosnabdevanje sa dvanaest izlaza prema reci Drini.
Posebnu pažnju privlači jedan hodnik duži od 20 kilometara, koji ukazuje da je planirani kompleks trebalo da bude mnogo veći od dela koji je danas poznat javnosti.
Na oko kilometar i po istraženih hodnika nalaze se brojne prostorije – sobe, sale, kabineti i dvorane – koje su izmalterisane i okrečene u belo. Po završetku radova, sklonište je trebalo da primi između 3.000 i 5.000 ljudi, sa svim uslovima za dugotrajan boravak pod tonama stena.
Poslednje utočište kralja Petra II
Podzemni grad korišćen je samo jednom – od 7. do 9. aprila 1941. godine.
U njemu je, neposredno pre odlaska u izbeglištvo, svoju poslednju noć u Srbiji proveo mladi kralj Petar II Karađorđević. Upravo u ovom podzemnom kompleksu održana je i poslednja sednica Vlade Kraljevine Jugoslavije pred slom države u Aprilskom ratu.
Kapela i opljačkano blago
Jedna od najzanimljivijih prostorija u kompleksu jeste podzemna kapela, jedina ukrašena ornamentalnim motivima duž zidova i sa predviđenim mestom za oltar.
Međutim, gotovo sav originalni inventar nestao je tokom i nakon Drugog svetskog rata. Opljačkani su nameštaj, električne i vodovodne instalacije, kao i tri masivne ukrasne „kraljeve česme“, za koje se prema pojedinim svedočenjima verovalo da su bile pozlaćene.
Prirodna klima ispod stena
Iako se nalazi duboko pod zemljom, u kompleksu tokom cele godine vlada prijatna temperatura od 14 do 16 stepeni Celzijusa, uz veoma malo vlage. Ceo prostor nastao je u prirodno šupljim stenama koje su dodatno proširivane tokom gradnje, stvarajući izuzetno stabilan i bezbedan podzemni sistem.
Nova turistička atrakcija
Istraživanja Podzemnog grada i danas traju, dok je Opština Mali Zvornik u proteklim godinama uložila značajna sredstva u osvetljenje, uređenje i adaptaciju ovog jedinstvenog kompleksa.
Nekada strogo čuvana vojna tajna danas je otvorena za posetioce i predstavlja jednu od najneobičnijih turističkih atrakcija Srbije. Svake godine privlači veliki broj turista, ljubitelja istorije i istraživača koji žele da zakorače u lavirint ispunjen pričama, legendama i još uvek neotkrivenim tajnama.
Iako je prošlo gotovo sto godina od početka njegove izgradnje, Podzemni grad u Malom Zvorniku i dalje čuva mnoge odgovore ispod svojih kamenih svodova, ostajući jedno od najintrigantnijih mesta srpske istorije.
Projekat „Razvoj turizma u Malom Zvorniku kroz strategijsko ulaganje u prirodne resurse, kulturno-istorijsko nasleđe i rekreativne aktivnosti.“ sufinasira opština Mali Zvornik. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu, nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.